Nedir zeka dediğimiz kavram? Nasıl tanımlanır? Geleneksel tanımlamaya göre zeka, sözel ve sayısal yeteneklerin kişide var olan değerlerine denmektedir. Ancak bu tanımlama 1983 yılında Harvard Üniversitesi öğretim üyelerinden Howard Gardner’ın çalışması ile değiştirildi/genişletildi.

Gardner’a göre zeka:

Gardner zekanın sadece iki ana unsurdan değil sekiz ana unsurdan oluştuğunu söylüyor ve geleneksel tanımlamanın insan zekasının çok küçük bir kısmı için doğru olduğunu düşünüyor. Zeka türlerinin her insanda var olduğunu ancak değişik düzeylerde görüldüğünü aktarıyor ve gerekli eğitim alındığı taktirde her bireyin bütün zeka alanlarını geliştirebileceğini ekliyor.Ayrıca Gardner bu eğitime küçük yaşlarda başlanıldığı taktirde ise zeka üzerinde olan gelişmenin daha hızlı ve daha verimli olacağını belirtiyor.

Gardner göre farklı zeka türleri:

a) Sözel – Dil: Bu zeka türüne sahip insanlarda gelişmiş sözcük kullanabilme, dilbilgisi ve telaffuz kabiliyetine rastlanır. Sözel-dil zekası kuvvetli olan bir çocuk;

?Fıkra ve hikaye anlatmaktan zevk alır.
?Tekerlemeleri, ritimleri ve sözcük oyunlarını sever.
?Kuvvetli bir hafızası vardır.
?Yaşına göre gelişmiş bir kelime haznesine sahiptir.

b) Mantık – Matematiksel: Bu tür zekaya sahip olan insanlar, ileri seviyede soyut düşünebilme, benzerlikler bulabilme, neden-sonuç ilişkileri kurabilme ve mantıksal çıkarımlar yapabilme gibi yeteneklere sahiptirler. Bu kişiler sınıflandırma, sıralama, genelleme yapabilme kapasiteleri yardımıyla daha kolay öğrenirler. Mantıksal – matematiksel zekası kuvvetli bir çocuk;

?Olayların neden ve sonuçları hakkında çok soru sorar.
?Yaşıtları ile kıyaslandığında soyut düşünebilme ve sebep-sonuç ilişkisi kurabilme kabiliyetleri yönünden gelişmiştir.
?Matematik kaynaklı oyunlar oynamaktan zevk alır.

c) Şekil (Görsel) – Uzay (Uzamsal; Alansal): Bu zeka türüne sahip insanlarda gelişmiş gözlem yeteneğine rastlanır. Bu kişiler ; nesnelerin rengine, biçimine, boyutuna karşı duyarlıdırlar. Her yeni şeyi görselleştirerek öğrenirler. Bu zekası kuvvetli olan bir çocuk;

?Sanat içerikli aktiviteleri sever.
?Arkadaşlarına oranla daha çok hayal kurar.
?Yaşına göre yüksek düzeyde beceri gerektiren resimleri çizer.
?Renklere karşı çok duyarlıdır.
?Resimli yayınlardan daha çok hoşlanır.
?Elinde bulunan materyallere bir şeyler çizer.
?Daha önce gittiği yerleri kolay hatırlar.

d) Müziksel – Ritmik: Bu zeka türüne sahip bir kişide ileri düzeyde ritm ve melodi duyarlılığı gözlenir, ayrıca müzik aletlerine ve farklı seslere de ilgileri yoğundur. Bu zeka türündeki bireyler için en iyi eğitim, içinde ritim, melodi ve müzik barındıran bir model ile gerçekleşir. Bu zekası kuvvetli olan bir çocuk ;

?Şarkıların melodilerini çok iyi hatırlar.
?Konuşurken veya hareket ederken elleri ve ayakları ile ritim tutar.
?Farkına varmadan kendi kendine mırıldanır.

e) Bedensel – Kinestetik: Bu zeka türüne sahip insanlar fiziksel özelliklerini en ileri derecede kullanabilme potansiyeline sahiptir. Denge kurabilme, güç ve hız kontrolü yapabilme , esnek hareket edebilme gibi yeteneklere sahiptirler. Bu bireyler dokunarak ve hareket ederek en iyi şekilde öğrenirler. Bedensel – kinestetik zekası kuvvetli olan bir çocuk ;

?Duygularını belirgin olarak vücut diliyle ifade eder.
?El becerileri iyidir.
?İnsanlara, canlı ve cansız varlıklara dokunmaktan hoşlanır.
?Bir veya birden fazla sportif faaliyetlerde başarılıdır.
?Bir yerde uzun süre kaldığında hareket etmeye, kımıldamaya veya ritim tutmaya başlar; yerinde duramaz.

f) Kişilerarası – Sosyal: Bu zeka türüne sahip insanlar, diğer insanları çok kolay bir şekilde algılama ve anlama yeteneğine sahiptirler. İnsanların yüz ifadelerine, seslerine ve mimiklerine karşı duyarlıdırlar. Bu nedenle sosyal zekası güçlü olan kişiler, diğer insanlarla rahat bir biçimde iletişim kurabilir ve onların duygularını en iyi şekilde anlarlar. Sosyal zekası kuvvetli olan bir çocuk;

?Arkadaşları ya da akran grupları içinde sosyalleşir.
?Grup içerisinde doğal bir lider görünümündedir.

g) Kişiye dönük (İçsel ; Özedönük): İçsel zeka türüne sahip bir kişide kendini tanıma kavramı oldukça gelişmiştir. Bu insanlar objektif bir gözle kendilerine bakabilirler.İhtiyaçlarını, iyi ve kötü yönlerini, ne yapıp ne yapmak istemediklerini en iyi biçimde analiz edebilirler. Bu zekası kuvvetli bir çocuk;

?Yalnız oynamaya veya ders çalışmaya bırakıldığında daha başarılıdır
?Kendine olan güveni fazladır.

h) Doğa : Gardner geliştirmiş olduğu kuramına doğa zekası bölümünü 1996 yılında eklemiştir. Doğa zekası (doğaya dönük zeka) diye adlandırılan bu zeka türü tanınan çevrede oluşan değişiklikleri açıklama, ev hayvanları, doğa hayatı, bahçe ve park ilgisi davranışlarını kapsar. Bu zekaya sahip bir çocuk;

?Hayvanlara ve onların özelliklerine karşı çok meraklıdır.
?Açık havada olmaktan hoşlanır.
?Bahçede bitkilerle uğraşmaktan hoşlanır. 

Normal omurga önden veya arkadan bakıldığında düzdür. Yine normal olarak yanlardan bakıldığında omurga göğüs bölgesinde, arkaya “kifoz” bel bölgesinde öne “lordoz” doğru eğimlidir. Skolyozda yukarıdan aşağıya bakıldığında tüm vertebralar sırt veya bel bölgesinde bir yöne doğru eğilmişlerdir. Omurganın merkezinden üstten aşağıya bakıldığında omurgaların bir kısmı bükülmüşlerdir. Bu da “genelde sağ” kaburgaların çıkınıtılı olması sonucunu doğurur. Skolyoz ailenin birden fazla üyesinde aynı veya farklı kuşaklarda ortaya çıkabilir. “skolyoz, çocuğun veya ailesinin yaptığı veya yapamadığı bir şey nedeni ile gelişemez” Kötü vücut postürü veya ağır çanta taşımak Skolyoza neden olmaz. Skolyoz genelde buluğ çağında ortaya çıkan bir omurga deformitesidir.

Nasıl Fark Edilir?

Skolyozun en çok görülen bulgularından birisi sağ tarafta belirginleşen kürek kemiği çıkıntısıdır. Bir omuz diğerinden daha yüksek olabilir ve çocuk bir tarafa eğilmeye eğilimlidir. Kalça kemikleri simetrik olmayabilir ve biri diğerinden daha yüksekmiş gibi görünür. Skolyozu bozuk duruş ile karıştırmamak gerekir. Sıklıkla skolyozun ilk belirtilerinden biri daha önce giyilebilen giysilerin vücuda tam oturmamasıdır. Bu kızlarda eteğin veya giysinin çizgilerinin asimetrik olması ile belirginleşir. En çarpıcı bulgulardan birisi skolyozlu bir çocuğun öne eğilmesi ile ortaya çıkan kaburga çıkıntısının ortaya çıkmasıdır.

Skolyoz Çok Yaygın mıdır?

Skolyoz araştırma topluluğuna göre her 10 buluğ çağındaki insandan 1 tanesi, herhangi bir derecede skolyoza sahiptir. Bunun anlamı sadece A.B.D de 1 milyon skolyozlu çocuk var demektir. Bu çocuklar aşağı yukarı dörtte biri (veya %2 - %3) tıbbi tedaviye ihtiyaç duyar. Bu tedavi çocuğun yaşı, eğikliğin derecesine göre korse ve egzersizlerle takipten ameliyat olma yoluna gider. Bazı skolyoz vakalarında eğikliğin derecesi o kadar hafif olabilir ki, tedavi hiçbir zaman gerekli olmayabilir. Hafif skolyozun erkeklerdeki sıklığın neredeyse kızlardaki kadardır. Ancak ciddi eğrilikler kızlarda erkeklerdekinden 5-8 kat daha fazladır. Tüm dünyada yürütülen çalışmalar oluşumunda gerçekten ırksal veya etnik duldan bir fark olmadığı ortaya konmuştur.

Skolyoz Tedavi Edilebilir mi?

Şu anda ne skolyoz başlangıcını önleyecek ne de skolyozu cerrahi olmayan yöntemlerle tedavi edilebilecek bir yöntem mevcut değil. Skolyoz tespit edildiğinde doktor hastayı değerlendirme ve tedavi için ortopedik spinal cerrah göndermelidir. Böylelikle hasta ayakta çekilen omurga röntgeni ve periodik kontrol muayeneleri şeklinde takibe alınır. Eğer skolyoz erken teşhis edilirse büyük eğilimler bile Breyslerle önlenebilir. Ciddi eğimler cerrahi gerektirebilir.

Yetişkin Skolyozu :

Yetişkinde, skolyoz hafif ise bu durum değişmeden kalabilir veya yıllar içinde çok yavaş ilerleyerek ciddi problemlere yol açmaz. Buna rağmen bazı kişilerde belirgin değişiklikler oluşabilir. Çok ciddi vakalarda solunumda bir problem olabilir. Eğimin büyüklüğü artarak ağrı yapabilir. Ve fonksiyonları engelleyebilir. Osteoporoz (kemiklerin zayıflaması) ilerleyen yaşla beraber hafif bir eğimin belirginleşmesine yol açabilir. Skolyozlu hastalarda osteoporozun tedavi edilmesi özellikle önemlidir. Yetişkinlerdeki skolyoz buluğ çağında tedavi edilmemiş bir eğimin devamı olacağı gibi, yaşla beraber gelişen dejenerasyon sonucu da olabilir.

Skolyozun Değişik Tipleri Var mıdır?

Skolyozun pek çok nedeni vardır. Hastaların %80-85’inde idiopatik tip skolyoz mevcuttur. İdiopatik kelimesinin anlamı belirli bilinen bir nedeni olmayışıdır. İdiopatik skolyoz sıklıkla aileseldir. Ve genetik (kalıtsal) faktörlere bağlı gibi gözükmektedir. Asıl anlamadığımız, eğimin gelişmesini tetikleyen faktörlerdir. Diğer bir deyişle neden bazı eğimler hızla ilerler de bazıları yavaş ilerler. Skolyoz tam anlamıyla sağlıklı çocuklarda gelişebileceği gibi, beyin felçli (serebral palsi) kas hastalıklı, çocuk felçli, çocuklarda oluşabilir. Doğumsal omurga anormallikleri ve bağ dokusu hastalıkları da sebebler arasındadır. Mongolizm (Down) sendromu da sebebler arasındadır. Skolyozun nedenini erken teşhis, uygun tedaviye yardımcı olabilir.

Buluğ çağında skolyoz ağrı yapmaz ve tespit edilmesi zordur ve skolyozun fark edilmesinden birkaç yıl önce başlamış olabilir. Skolyozun tespitindeki en kolay yollardan biri öne eğilme muayenesidir. Çocuğun omurgasını büyüme tamamlanıncaya kadar düzenli olarak kontrol etmelidir. Çünkü skolyoz buluğ çağ içindeki herhangi bir zaman diliminde ortaya çıkabilir.

Çocuğu muayene ederken diz seviyesinde ellerin ve avuç içlerinin birbirine değecek şekilde kolların gevşekçe yanlara sarkmasını sağla. Bu pozisyonda iken;    
     •  Kaburgalarda bir çıkıntı var mı?
     •  Kalçada veya belde bir asimetri var mı?
Eğer bir tane bile evet yanıtı var ise veya çocuğun ağabeyi, kız kardeşi, ailesi veya diğer yakın akrabalarından bir tanesinde skolyoz mevcutsa aile doktorunuz veya ortopedistiniz ile görüşün.

Normal : Üst ve alt sırt her iki tarafta eşit ve simetrik.
Muhtemel Skolyoz : Üst ve alt sırt veya her ikisinin birden asimetrisi.Ayrıca Kifozda (Kanburluk) araştırılmalı.
Normal : Düzgün, simetrik, sırt kavsı.
Muhtemel Kifoz : (Aşırı Kamburluk) Muhtemel sırt kavsinin olmayışı ile beraber omuzların belirginleşmesi ve kamburluk
Skolyoz Araştırması : Eğer bir veya daha fazla fiziksel özellik skolyoz veya kifoz düşündürüyorsa profesyonel kişiler ile görüşmeli.

Prof. Dr. Osman Güven
Acıbadem Hastanesi Ortopedi ve Travmatoloji Uzmanı

Yaz gelmiş, havalar ısınmış, herkes ailece bir tatil beldesine kendini atmışken ya da atmak için çabalarken “kum oyunu”na dikkat çekmek istedik. Kumda oynanan oyunlar, çocukların gelişimi için harika bir araç. Hatta dünyanın birçok ülkesinde çocuklarla ve evli çiftlerle uygulanan terapilerin vazgeçilmez parçası. “Özellikle yazlık alanlarda çocukların fazlasıyla üzerinde mesai yaptığı kum oyunları nedir, neden çocuğun gelişimi için bu kadar önemlidir” diye soracak olursanız, yanıtlar aşağıda...

Kum oyununun çocuğun gelişime katkısı nedir?

Fiziksel gelişim
Çocuğunuzun el kaslarının ve parmak kontrolünün gelişimini sağlar.
Bacak ve kol kaslarının gelişmesini sağlar.
El-göz koordinasyonunun gelişimini sağlar.

Zihinsel gelişim
Çocuğun kumun farklı fiziksel özelliklerini keşfetmesini sağlar, böylece maddelerin farklı fiziksel özellikleri hakkında algı geliştirir (ıslak ve kuru kum arasındaki farkı gözlemlemesi)
Oyun oynarken kelime hazinesi gelişir (kuru, yaş, ıslak...)
Matematiksel düşünme yetisi gelişir
Neden- sonuç ilişkisini gözlemler (su eklenince kum ıslanır gibi.)

Sosyal - duygusal gelişim Çevresindeki çocukların oyunlarını gözlemler.
Diğer çocuklarla oynamaya başlar. Böylece paylaşmayı, sıraya girmeyi ve planlı hareket etmeyi öğrenir.
Yetişkin davranışlarını oyun sırasında taklit ederek kimlik gelişimini destekler.

KUMDA OYNAMANIN FAYDALARI
Kumda oynarken neler yaptığını ona aktarın. Böylece çocuğunuz yaptığı işlemlerin adını duyma ve öğrenme fırsatı yakalayabilir ve kelime haznesini geliştirir. Çocuğunuza oyun sırasında açık uçlu sorular sorun. Örneğin “Şu anda ne yaptığını bana anlatır mısın” gibi... Böylece onu yaptığı işi düşünmeye, eylemini ifade etmeye yönlendirmiş ve çocuğunuzun dil gelişimine desteklemiş olursunuz.
Çocuğunuzun oyununu genişletmek için ona bazı materyaller temin edin, örneğin yaptığı kale için bazı oyuncak adamlar ya da oyuncak hayvan figürleri gibi... Böylelikle çocuğunuzun hayal gücünü ve zihinsel gelişimini desteklemiş olursunuz.
Oyun sırasında “Kaç kova kumla ayağını tamamen görünmez yapabilirsin?”, “Kum ıslakken mi yoksa kuruyken mi daha ağır?”, “Hangi kova daha çok kum alıyor?” gibi onu düşünmeye sev edecek bazı sorular sorabilirsiniz.

Gözüne kum kaçarsa, bırakın ağlasın

Kumda oynayan çocuğunuzu gözünüzün önünden ayırmayın.
Oyun sırasında doğrudan güneş ışınlarına maruz kalmasına izin vermeyin ve cildi için koruyucu kremler kullanın.
Oyun oynadığı yerde onun güvenliğini tehlikeye atacak herhangi bir durumun olmadığından emin olun, örneğin sivri kayalar, çürümüş metal parçaları ya da şiddetli dalgalar gibi...
Oyun oynarken arkadaşlarına kum atmaması gerektiğini, bunu yaparsa hem arkadaşının hem de kendisinin zarar görebileceğini ona açıklayın.
Gözüne kum kaçarsa onu suyla yıkamaya yönlendirin, çocuğunuz ağlıyorsa onu susturmayın, çünkü ağlamak gözün doğal yöntemlerle temizlenmesini sağlayacaktır. Bu esnada çocuğunuzn eliyle gözünü ovmasını engelleyin, ona gözünü sık aralıklarla kırpmasını söyleyin. Eğer daha ciddi bir durum olduğunu düşünüyorsanız, hemen bir doktora başvurun.

Her çocuğun kendine ait bir gelişim çizgisi var. Bebeğin bezden kurtulması da çocuğun gelişim sürecine bağlı olarak değişiyor. Anne ve baba olarak size düşen en büyük görev ise; bu dönemde ona karşı anlayışlı ve sabırlı davranmak. Acele davranmadığınız takdirde onu bezden kurtarmanız zor değil. İşte size bebeğinizin bezden kurtulması için 8 altın anahtar...

1 Baskıdan etkilenmeyin!

Anne baba, şu soruyla sık olarak karşılaşıyor: "Çocuğunuzun altını hala bağlıyor musunuz?". Çoğu zaman babaanneler, teyzeler ya da arkadaşlar, "Benim çocuğum daha 1 yaşındayken tuvaletini tek başına yapabiliyordu", diyerek genç annelere fark etmeden baskı yapar. Oysa ki bu baskılardan etkilenen annenin, çocuğa yapacağı zorlamalar olumsuz sonuçlar doğuruyor. Zamanından önce tuvalet eğitimine başlayan çocuk bu alışkanlığı daha zor kazanıyor.

2 Doğru zamanı bekleyin

Tuvalet eğitiminin ne zaman başlanacağına dair bir kural yok. Doğru zamanlama, çocuğun hem fiziksel, hem de psikolojik olarak hazır olmasına bağlı. 12. aya kadar hiçbir çocuk mesane ve bağırsaklarını istemli olarak kontrol edemez. 12. - 18. aylarda ise çok azı kontrol edebilir. Birçok çocuk 18. - 24. aylarda tuvalet eğitimi için hazır olabilir. Bazı çocuklar ise 30. aya kadar eğitilemez. Araştırmalar, annesi tarafından sıklıkla ve zorla oturağa oturtulan, gece tuvaletini yapması için uyandırılan çocukların ortalama 28 aylıkken bezi bıraktıklarını gösteriyor.

3 Çocuğunuzu gözlemleyin

Çocuğunuzun tuvalet eğitimi için hazır olup olmadığını anlamanız mümkün. İşte bazı kriterler:

 •  Altı gündüzleri 2 saatten daha uzun süre ve uyandığında kuru kalıyorsa.
 •  Bağırsak hareketleri düzenli ve günün belirli saatlerinde gerçekleşiyorsa.
 •  Yüz ifadesi, hareketleri ya da konuşmasıyla, tuvaletinin geldiğini hemen belli ediyorsa.
 •  Basit emirleri yerine getirebiliyorsa.
 •  Kirli bezden rahatsız olup, altının değiştirilmesini istiyorsa.
 •  Oturak ya da tuvaleti kullanma isteği içindeyse.
 •  Külot giymeyi istiyorsa.
 •  Sizin ya da eşinizin ve büyük kardeşlerinin peşi sıra tuvalete giderek, orada ne yaptığınızla ilgileniyorsa tuvalet eğitimine hazır demektir.

4 Sabırlı olun

Çocuğun oturağı kullanabilmesi, bağırsaklarını istemli kullandığı anlamına gelmiyor. Zaten çocuk belli bir yaşa gelmeden oturak ve bez ayrımı yapamıyor. Unutmayın ki, çocukların, bezden kurtulabilmek için ilgi, sevgi, sabır ve anlayışa ihtiyaçları var.

5 Seçimi çocuğunuz yapsın

Bazı çocuklar tuvalet eğitimine oturakla başlamayı tercih ediyor. Oturağın avantajlarından biri, çocuğun rahatça oturabileceği bir yükseklikte olması ve dolayısıyla düşme tehlikesi taşımaması. Bazı çocuklar da, tıpkı yetişkinler gibi tuvaleti kullanmayı tercih edebilir. Bu durumda klozet üzerine yerleştirilen küçük plastik kapakları kullanabilirsiniz.

6 Çocuğunuzu fazla giydirmeyin

Çocuğun kendi kendine tuvalete gidebilmesi için giysilerinin kolay çıkarılabilir olması gerekiyor. Bahçıvan pantolonlar, çok düğmeli giysiler ve külotlu çoraplar onun tek başına soyunmasını güçleştireceğinden, altına kaçırmasına neden oluyor.

7 Onu anlamaya çalışın

Fiziksel özelliklerin yanı sıra çocuğunuzun psikolojik olarak da eğitime hazır olması şart. Çocuğunuz, tuvalet eğitimini kendisi istemeli ve buna uyum göstermeli. Korkar ya da itiraz ederse, tuvalet eğitimi bir süre erteleyin. Ayrıca evdeki stres de tuvalet eğitimini olumsuz etkiliyor. Aşağıdaki durumlarda, tuvalet eğitimini belli bir süre geciktirin.

8 Belli bir düzen kurun

Çocuğun tuvaletini yapabilmesi için belli saatler ayarlayın. Örneğin, evden ayrılmadan ya da öğle uykusundan önce tuvaletini yapması konusunda onu alıştırın. Kısa bir süre sonra çocuğunuz hatırlatmanıza gerek kalmadan tuvalet alışkanlığını kazanacak. Ayrıca tuvaletini yapacağı ortamın sessiz olmasına özen gösterin.