Nedir zeka dediÄŸimiz kavram? Nasıl tanımlanır? Geleneksel tanımlamaya göre zeka, sözel ve sayısal yeteneklerin kiÅŸide var olan deÄŸerlerine denmektedir. Ancak bu tanımlama 1983 yılında Harvard Üniversitesi öÄŸretim üyelerinden Howard Gardner’ın çalışması ile deÄŸiÅŸtirildi/geniÅŸletildi.

Gardner’a göre zeka:

Gardner zekanın sadece iki ana unsurdan deÄŸil sekiz ana unsurdan oluÅŸtuÄŸunu söylüyor ve geleneksel tanımlamanın insan zekasının çok küçük bir kısmı için doÄŸru olduÄŸunu düÅŸünüyor. Zeka türlerinin her insanda var olduÄŸunu ancak deÄŸiÅŸik düzeylerde görüldüÄŸünü aktarıyor ve gerekli eÄŸitim alındığı taktirde her bireyin bütün zeka alanlarını geliÅŸtirebileceÄŸini ekliyor.Ayrıca Gardner bu eÄŸitime küçük yaÅŸlarda baÅŸlanıldığı taktirde ise zeka üzerinde olan geliÅŸmenin daha hızlı ve daha verimli olacağını belirtiyor.

Gardner göre farklı zeka türleri:

a) Sözel – Dil: Bu zeka türüne sahip insanlarda geliÅŸmiÅŸ sözcük kullanabilme, dilbilgisi ve telaffuz kabiliyetine rastlanır. Sözel-dil zekası kuvvetli olan bir çocuk;

?Fıkra ve hikaye anlatmaktan zevk alır.
?Tekerlemeleri, ritimleri ve sözcük oyunlarını sever.
?Kuvvetli bir hafızası vardır.
?Yaşına göre geliÅŸmiÅŸ bir kelime haznesine sahiptir.

b) Mantık – Matematiksel: Bu tür zekaya sahip olan insanlar, ileri seviyede soyut düÅŸünebilme, benzerlikler bulabilme, neden-sonuç iliÅŸkileri kurabilme ve mantıksal çıkarımlar yapabilme gibi yeteneklere sahiptirler. Bu kiÅŸiler sınıflandırma, sıralama, genelleme yapabilme kapasiteleri yardımıyla daha kolay öÄŸrenirler. Mantıksal – matematiksel zekası kuvvetli bir çocuk;

?Olayların neden ve sonuçları hakkında çok soru sorar.
?Yaşıtları ile kıyaslandığında soyut düÅŸünebilme ve sebep-sonuç iliÅŸkisi kurabilme kabiliyetleri yönünden geliÅŸmiÅŸtir.
?Matematik kaynaklı oyunlar oynamaktan zevk alır.

c) Åžekil (Görsel) – Uzay (Uzamsal; Alansal): Bu zeka türüne sahip insanlarda geliÅŸmiÅŸ gözlem yeteneÄŸine rastlanır. Bu kiÅŸiler ; nesnelerin rengine, biçimine, boyutuna karşı duyarlıdırlar. Her yeni ÅŸeyi görselleÅŸtirerek öÄŸrenirler. Bu zekası kuvvetli olan bir çocuk;

?Sanat içerikli aktiviteleri sever.
?ArkadaÅŸlarına oranla daha çok hayal kurar.
?Yaşına göre yüksek düzeyde beceri gerektiren resimleri çizer.
?Renklere karşı çok duyarlıdır.
?Resimli yayınlardan daha çok hoÅŸlanır.
?Elinde bulunan materyallere bir ÅŸeyler çizer.
?Daha önce gittiÄŸi yerleri kolay hatırlar.

d) Müziksel – Ritmik: Bu zeka türüne sahip bir kiÅŸide ileri düzeyde ritm ve melodi duyarlılığı gözlenir, ayrıca müzik aletlerine ve farklı seslere de ilgileri yoÄŸundur. Bu zeka türündeki bireyler için en iyi eÄŸitim, içinde ritim, melodi ve müzik barındıran bir model ile gerçekleÅŸir. Bu zekası kuvvetli olan bir çocuk ;

?Åžarkıların melodilerini çok iyi hatırlar.
?Konuşurken veya hareket ederken elleri ve ayakları ile ritim tutar.
?Farkına varmadan kendi kendine mırıldanır.

e) Bedensel – Kinestetik: Bu zeka türüne sahip insanlar fiziksel özelliklerini en ileri derecede kullanabilme potansiyeline sahiptir. Denge kurabilme, güç ve hız kontrolü yapabilme , esnek hareket edebilme gibi yeteneklere sahiptirler. Bu bireyler dokunarak ve hareket ederek en iyi ÅŸekilde öÄŸrenirler. Bedensel – kinestetik zekası kuvvetli olan bir çocuk ;

?Duygularını belirgin olarak vücut diliyle ifade eder.
?El becerileri iyidir.
?İnsanlara, canlı ve cansız varlıklara dokunmaktan hoşlanır.
?Bir veya birden fazla sportif faaliyetlerde başarılıdır.
?Bir yerde uzun süre kaldığında hareket etmeye, kımıldamaya veya ritim tutmaya baÅŸlar; yerinde duramaz.

f) KiÅŸilerarası – Sosyal: Bu zeka türüne sahip insanlar, diÄŸer insanları çok kolay bir ÅŸekilde algılama ve anlama yeteneÄŸine sahiptirler. Ä°nsanların yüz ifadelerine, seslerine ve mimiklerine karşı duyarlıdırlar. Bu nedenle sosyal zekası güçlü olan kiÅŸiler, diÄŸer insanlarla rahat bir biçimde iletiÅŸim kurabilir ve onların duygularını en iyi ÅŸekilde anlarlar. Sosyal zekası kuvvetli olan bir çocuk;

?ArkadaÅŸları ya da akran grupları içinde sosyalleÅŸir.
?Grup içerisinde doÄŸal bir lider görünümündedir.

g) KiÅŸiye dönük (Ä°çsel ; Özedönük): Ä°çsel zeka türüne sahip bir kiÅŸide kendini tanıma kavramı oldukça geliÅŸmiÅŸtir. Bu insanlar objektif bir gözle kendilerine bakabilirler.Ä°htiyaçlarını, iyi ve kötü yönlerini, ne yapıp ne yapmak istemediklerini en iyi biçimde analiz edebilirler. Bu zekası kuvvetli bir çocuk;

?Yalnız oynamaya veya ders çalışmaya bırakıldığında daha baÅŸarılıdır
?Kendine olan güveni fazladır.

h) DoÄŸa : Gardner geliÅŸtirmiÅŸ olduÄŸu kuramına doÄŸa zekası bölümünü 1996 yılında eklemiÅŸtir. DoÄŸa zekası (doÄŸaya dönük zeka) diye adlandırılan bu zeka türü tanınan çevrede oluÅŸan deÄŸiÅŸiklikleri açıklama, ev hayvanları, doÄŸa hayatı, bahçe ve park ilgisi davranışlarını kapsar. Bu zekaya sahip bir çocuk;

?Hayvanlara ve onların özelliklerine karşı çok meraklıdır.
?Açık havada olmaktan hoÅŸlanır.
?Bahçede bitkilerle uÄŸraÅŸmaktan hoÅŸlanır.