Varis, estetik bir sorun değildir
Özellikle yaz aylarında hiç de hoş olmayan görünümüyle kadınları sıkıntıya sokan varisler, cerrahi yöntemlerle tedavi edilebilen bir damar hastalığıdır. Araştırmalar, varisin ayakta durmayı gerektiren meslek gruplarında ve çocuk sahibi kadınlarda daha fazla görüldüğünü ortaya koyuyor.
Kadınlarda özellikle yaz aylarında sağlık problemiyle birlikte, estetik olarak sıkıntı yaratan varis, bacaklardaki damarlarda kıvrım kıvrım, mor renkli bir görünüm olarak ortaya çıkıyor. Yaz aylarında yazlık elbiselerin, eteklerin altında bacak estetiğini bozan varis, özellikle sıcak havada bacaklarda karıncalanma ve şişlikle kendini daha da ortaya çıkarıyor.
Oysa varis, sanıldığı gibi sadece estetik bir sorun değil! Normalde yüzeysel toplardamarların içinde bulunan kapakçıklar, kirli kanın kalbe doğru akmasını sağlar. İşte bu kapakçıkların bozulmasıyla, kalbe doğru akması gereken kirli kan, tam tersi aşağı doğru kaçmaya başlar. Bunun sonucunda ise, damarlardaki basınç artarak genişler ve varis meydana gelir. Varis damarları, genellikle bacağın iç kısmında veya baldırın arkasında görülmekte. Bacaklarda istenmeyen görüntüye neden olan varisler, kimi zaman ufak ve mavi-mor damar genişlemeleri şeklinde gelişirken; bazen de bir parmak kalınlığına varacak kadar genişleyebiliyor. Damarlardaki basıncın artıp genişleyerek şiş ve kıvrımlı bir hale gelmesi, varisin estetik bir problemden çok tedavi edilmesi gereken bir rahatsızlık olmasını sağlıyor. Birçok kadının başlangıçta ihmal ettiği varisin, ihmale gelmeyecek bir rahatsızlık olduğundan yola çıkarak, varis ve tedavi yöntemleri hakkında İstanbul Cerrahi Hastanesi’nden Doç. Dr. Sadettin Karacagil’den bilgi aldık.
Varis türleri nelerdir?
Varis hastalığı temelde bacaktaki iki yüzeysel toplardamar sisteminde görülmektedir. Bunlardan birisi bacağın iç kısmında, diğeri diz arkasındaki baldırdadır. Her iki yüzeysel damarın bir ana dalı, yan dalları ve yan dalların deri içinde bağlantılı olduğu kılcal damarlar vardır. Varis hastalığı yüzeysel toplardamarın tümünü veya bir bölümünü tutabilir. Gözle görünen varis damarlarının arkasında hangi damarların etkilendiğini bilmek, tedavi planı açısından en önemli noktadır. Bunun için de, duplex ultrasonun doğru teknikle yapılarak yorumlanması çok önemlidir. Dışarıdan gözle görünen bir varisin ve gözle görünmeyen damarların varisi ancak ultrasonla belirlenir. Deri içinde görünen, genişlemiş kılcal damarlara akrep damarları denir. Bu akrep damarlarının altında, gözle görünmeyen damarlarda da varis olabilir. Bu hastalarda sadece akrep venlerinin tedavisi iyi sonuç vermez. Deri altında görünen ufak varislere retiküler varis, bundan daha büyük olanlara da yan dal varisleri denir. Ana dal varisleri ise diz altı veya üstünde çok genişlemiş kabarık damarlar olarak görünürler. Her hastada görünüş ve altta yatan neden farklı olabilir.
Varis daha çok kimlerde görülür?
Dünyada birçok ülkede şu ana kadar yapılan araştırmalara rağmen, sonuçlar birbirinden farklı çıkmıştır. Dolayısıyla bu konuda cevaplanmamış birçok soru vardır. Batı ülkelerinde, kadınların yaklaşık yüzde 20 ile 30’unda varis hastalığı vardır. Kadınlarda daha sıklıkla görülür. Varis hastalığının görülmesi yaşla artmaktadır. İrsiyet, varis hastalığının ortaya çıkmasında önemli bir unsur gibi görünse de bilimsel veriler bu konuda yeterli değildir. Ayakta durmayı gerektiren meslek gruplarında ve çocuk sahibi kadınlarda daha fazla görülüyor.
Varis neden ortaya çıkar ?
Çok önemle vurgulanması gereken bir diğer konu bacak varislerinin temelde iki değişik senaryo ile karşımıza çıkabildiğinin bilinmesidir. Bu bağlamda varisleri birincil ve ikincil varisler olarak iki başlık altında değerlendirmemiz gerekir. Birincil varisler, yüzeysel toplardamarların kapakçıklarındaki yetersizlik sonucunda oluşurlar ve derin toplardamar kapakları tamamen normal durumdadır. İkinci olarak tanımladığımız varislere “komplike” varisler de diyebiliriz. Hastada öncelikle tıpta “derin ven trombozu” ve halk arasında “flebit” denilen pıhtılaşma sonucu derin toplardamarlar tıkanır. Toplar damar içindeki pıhtıların tedavi esnasındaki erime sürecinde, maalesef bu damarların içindeki kapakçıklar bozulur ve hastaların yaklaşık yüzde 30-40‘ında kalıcı “derin toplar damar yetmezliği” oluşur. Bunun sonucunda da bacak toplardamar sistemindeki akış dengesi tam tersine dönmüş olacaktır. Yani yukarıdan aşağıya ve derin toplardamarlardan yüzeysel sisteme doğru yeni bir akım dinamiği oluşacak ve bu yükü kaldıramayan yüzeysel toplardamar sisteminde de “ikincil” varisler oluşacaktır. Bir varis hastası ile karşılaşıldığında tecrübeli ellerde yapılan bir damar ultrasonu ile o kişinin tüm toplardamar haritasının çıkarılması ve varis tipinin tam ve net ayırımının yapılması mümkün olmaktadır. Her iki varis tipinin tedavileri birbirinden ciddi farklılıklar gösterir ve ikincil varislere sahip bir kişiye yapılacak yanlış girişimler çok fena sonuçlar doğurabilmektedir.
Varis ne gibi şikayetlere neden olur?
Varisi olan birçok hastada temel sorun estetiktir, yani hoşa gitmeyen görüntülerdir. Salt estetik şikayete yol açan varislerin tedavisi günümüzde mümkündür. Diğer şikayet nedenleri özellikle akşama doğru ortaya çıkan, bacaklardaki dolgunluk hissi ve yanmalardır. Bazı hastalarda, özellikle uzun süre ayakta kalındığında ayak bilekleri civarında akşama doğru artan şişme olabilir. Sadece çok az hastada varisler, bacakta bilek civarında renk değişikliklerine ve zor iyileşen yara açılmalarına neden olabilir.
Varisin tanısı nasıl konur ?
Klinik tanısı basittir. Fakat tedavinin planlanması için tecrübeli ellerde, damar ultrasonunun mutlaka yapılması gerekir. Damar ultrasonu, kapak yetmezliklerini ve hangi toplardamarların yetmez olduğunu gösterir. Böylece tedavi için hangi yöntemin uygun olacağına, güvenilir bir şekilde karar verilebilir.
Varisin tedavisi nasıl yapılır ?
Varis tedavisi; varisin derecesine, tipine, hastanın şikayetine, isteğine ve ultrason bulgularına bağlı olarak ciddi değişiklikler gösterir. Hastanın tedaviden beklentisi, elde ne tip teknolojilerin olduğu, ekibin deneyimi, girişimi yapacak kişinin ultrason deneyimi gibi faktörler, tedavinin başarısı üzerinde etkilidir.
Varis çorabının tedaviye katkısı var mıdır?
Çorap kullanarak mevcut varislerin ortadan kaldırılması mümkün değildir. Ancak devamlı ve uygun çorap kullanımıyla hastadaki varislerin daha kötü bir hal alması büyük ölçüde engellenebilir. Eğer hasta devamlı varis çorabı kullanamayacaksa, mevcut varislerden kozmetik açıdan tamamen kurtulmak istiyorsa veya varislere bağlı ayak yarası gelişmişse mutlaka tedavi yöntemlerinden birini seçmelidir.
Tedavi yöntemlerinden bahseder misiniz?
Varisin tedavisi ancak cerrahi yöntemlerle mümkündür. Günümüzde açık ve kapalı cerrahi yöntemlerle hastalar bu sıkıntıdan kurtulabilmektedir. Yüzeysel toplardamarların, açık cerrahi ile çıkarılması uzun yıllardır kullanılan bir yöntemdir. Kasıkta ve bacakta, birkaç yerde kesi yapılarak toplardamar içine “stripper” denilen bir tel sokulur ve tüm yüzeysel toplardamarlar bir uçtan diğer uca çekilerek çıkarılır. Açık cerrahiye, özellikle toplardamarın çok geniş ve kıvrımlı olduğu durumlarda ve diğer yöntemlerin uygulanmasının sakıncalı olduğu hastalarda başvuruluyor.
Kapalı cerrahi yönteminde ise uygulamalardan biri Lazer ve radyofrekans yöntemleri, milimetrik bir kesiyle ya da hiç kesi yapılmadan ana yüzeysel toplardamarın kurutulması esasına dayanır. Kateterin ucu girişim esnasında ultrason kullanarak belli bir pozisyona getirilir. Daha sonra radyo frekans veya lazer enerjisi verilerek kateterin yavaş yavaş geri çekilmesi sırasında ana yüzeysel toplardamarın tıkanması veya kuruması sağlanır. Hangi yöntemin seçileceğini hastanın beklentileri, varise ait bazı özellikler ve doktorun tecrübesi belirler. Modern tekniklerle yapılan işlemlerde, damar sökülüp atılmıyor. Damarlar, yerinde bırakılarak kapatılıyor. Bu sayede kanın kasıktan aşağıya doğru geri kaçarak akması önlenirken, varisten kaynaklanan rahatsızlıklar da ortadan kalkar. Klasik açık cerrahiye göre estetik sonuçları daha iyidir. Hastanın hastaneye yatmasına gerek kalmaz ve ertesi gün hasta normal yaşamına döner. Skleroterapi de ise, varislerin içine enjektör yardımıyla damarları kurutan ilaç verilerek, toplardamarlarda reaksiyon ve tıkanma sağlanır. Tedavi, hastanın durumuna göre birkaç seans sürebilir. Seansların arasında, bacakların en az üç hafta boyunca bandajlanması gerekmektedir. Kurutulan damarların üzerindeki deride ortaya çıkan renk değişikliği, hastaların memnuniyetsizliğine neden olurken; kaybolması da çok uzun zaman alabilir.
